Pytania i odpowiedzi dotyczące europejskiego pakietu dotyczącego energii wiatrowej

Pytania i odpowiedzi dotyczące europejskiego pakietu dotyczącego energii wiatrowej

Dlaczego Komisja przedstawia nową inicjatywę na rzecz wsparcia sektora energii wiatrowej?

Obecna sytuacja w europejskiej energetyce wiatrowej wymaga natychmiastowych działań ze strony Komisji w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i przemysłem. Do tej pory w UE zainstalowano ponad 200 GW energii wiatrowej, w tym 16 GW na morzu. Instalacje te dostarczyły 16 proc. energii elektrycznej wytworzonej w UE w 2022 r. Większość niezbędnego sprzętu została dostarczona przez europejskich producentów, którzy są również silnymi graczami na szczeblu globalnym. Sektorowi temu jednak trudno jest teraz prowadzić działalność w sposób rentowny i konkurencyjny.

Jak stwierdziła przewodnicząca Ursula von der Leyen w swoim orędziu o stanie Unii wygłoszonym we wrześniu, mimo że jest on przykładem europejskiego sukcesu, unijny sektor wiatrowy stoi obecnie w obliczu wyjątkowej kombinacji wyzwań, które spowolniły tempo jego wzrostu.

W szczególności zakłady produkcyjne sektora są obecnie niedostatecznie wykorzystywane ze względu na powolne tempo wdrażania energii wiatrowej i trudności w prognozowaniu popytu na turbiny wiatrowe w UE. Utrzymująca się luka między celami założonymi na 2030 r. a faktycznym wdrożeniem, spowodowana głównie złożonymi i powolnymi procedurami wydawania pozwoleń, wywołuje niepewność u producentów i komplikuje proces planowania produkcji i inwestycji.

Po drugie, wysoka inflacja, trudny dostęp do surowców i zmiany ich cen, w połączeniu z rosnącymi stopami procentowymi i ograniczonym dostępem do finansowania, osłabiły sytuację finansową producentów. Po trzecie, procedury w ramach krajowych przetargów na wsparcie energii ze źródeł odnawialnych koncentrują się niemal wyłącznie na cenach, a nie nagradzają odpowiednio faktu, że europejskie produkty spełniają wysokie normy środowiskowe i społeczne. Brak ograniczeń na składanie ofert z ujemnymi cenami i niewystarczająco wysokie kary za niewykonanie również mogą stwarzać zagrożenie dla pełnej i terminowej realizacji projektów.

Ponadto presja ze strony międzynarodowych konkurentów, takich jak Chiny, stanowi coraz większe wyzwanie dla unijnej produkcji energii wiatrowej. Niektóre z tych przedsiębiorstw pozaeuropejskich korzystają ze szczególnych korzyści wynikających z ich integracji pionowej, dominacji na rynku krajowym lub atrakcyjnych warunków finansowych. Chociaż konkurencja stymuluje innowacje i prowadzi do ulepszania produktów, nierówne warunki działania mogą negatywnie wpłynąć na unijnych producentów urządzeń wiatrowych, a nawet zmniejszyć ich konkurencyjność. Ponadto potencjalny brak wykwalifikowanych pracowników w sektorze produkcji energii wiatrowej, takich jak operatorzy statków, dźwigów lub dźwigów do przenoszenia ładunków ciężkich, może zahamować niezbędny wzrost europejskich zdolności produkcyjnych.

W ostatnich latach, a zwłaszcza w 2022 r., wszyscy najwięksi europejscy producenci turbin wiatrowych zgłosili znaczne straty operacyjne. Ponadto, chociaż w 2022 r. zainstalowano rekordowe 16 GW (o 47 proc. więcej niż w 2021 r.), tempo to jest znacznie niższe niż 37 GW rocznie koniecznych do osiągnięcia prognozowanego wkładu energii wiatrowej w realizację unijnego celu w zakresie energii ze źródeł odnawialnych na 2030 r., który po przeglądzie pakietu „Gotowi na 55” wzrósł obecnie do 42,5 proc. z ambicją osiągnięcia poziomu 45 proc.

Sytuacja ta wymaga natychmiastowych działań, dlatego też Komisja przedstawia pakiet obejmujący europejski plan działania na rzecz energii wiatrowej oraz komunikat w celu realizacji ambicji UE w zakresie energii z morskich źródeł odnawialnych.

W jaki sposób Komisja zamierza przyspieszyć wykorzystanie energii wiatrowej w UE?

W ramach Europejskiego Zielonego Ładu Komisja zainicjowała szereg inicjatyw ustawodawczych mających na celu usprawnienie procedur wydawania pozwoleń na projekty dotyczące energii ze źródeł odnawialnych, takich jak przegląd rozporządzenia TEN-E, przegląd dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, a także przyjęcie przepisów nadzwyczajnych dotyczących wydawania pozwoleń podczas kryzysu energetycznego w 2022 r. Ponadto przedstawiła akt w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie, aby przyspieszyć wydawanie zezwoleń na projekty produkcji technologii neutralnych emisyjnie.

Omawiany plan działania ma na celu szybkie wdrożenie przepisów, które obecnie wchodzą w życie, aby zapewnić ich urzeczywistnienie w terenie i osiągnięcie naszych celów. Dzięki pakietowi dotyczącemu energii wiatrowej podwoimy nasze wysiłki na rzecz przyspieszenia wdrażania, dzięki większej przewidywalności i przyspieszonym procedurom wydawania pozwoleń. Dokładniej rzecz ujmując, w ramach nowej inicjatywy „Accele-RES” Komisja będzie wspierać państwa członkowskie w szybkim wdrażaniu przepisów dotyczących pozwoleń zawartych w zmienionej dyrektywie w sprawie odnawialnych źródeł energii, z silnym naciskiem na cyfryzację krajowych procesów wydawania tych pozwoleń. Będzie ona również wspierać finansowo szkolenia krajowych organów wydających pozwolenia oraz dostarczać państwom członkowskim zaktualizowanych zaleceń i wytycznych dotyczących wydawania pozwoleń, w tym w zakresie wyznaczania obszarów przyspieszonego rozwoju OZE.

W ramach planu działania oczekuje się, że państwa członkowskie zwiększą widoczność projektu dotyczącego energetyki wiatrowej poprzez zobowiązania w tym zakresie, publikację średnioterminowych harmonogramów aukcji oraz długoterminowe plany wdrażania OZE. Komisja będzie również ściśle współpracować z państwami członkowskimi w celu poprawy struktury aukcji, które wysyłają sygnały inwestycyjne w całym łańcuchu wartości i mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia rentowności sektora. W szczególności państwa członkowskie będą zachęcane do uwzględnienia obiektywnych i niedyskryminujących kryteriów dotyczących m.in. cyberbezpieczeństwa i rezydencji danych, zrównoważonego rozwoju i ochrony basenów morskich, a także środków mających na celu maksymalizację wskaźnika realizacji projektów. W następstwie dialogu z organami krajowymi i sektorem energetyki wiatrowej Komisja przedstawi zalecenia i wytyczne do końca marca 2024 r. Ponadto Komisja zwiększy wykorzystanie strategicznych zamówień publicznych w kontekście strategii Global Gateway. Zapewni to realizację projektów zgodnie z wysokimi normami w zakresie ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego oraz umożliwi wykonawcom i producentom, którzy spełniają te normy, znalezienie realnego uzasadnienia biznesowego.

W specjalnym komunikacie określono również nowe środki dotyczące sektora energii z morskich źródeł odnawialnych. Państwa członkowskie zamierzają obecnie zainstalować 111 GW mocy wytwórczych z morskich źródeł odnawialnych do 2030 r., czyli prawie dwa razy więcej niż zakładał określony w unijnej strategii na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych z 2020 r. pierwotny cel: co najmniej 60 GW. Zwiększenie wykorzystania morskiej energii wiatrowej oraz energii oceanicznej wymaga ściślejszej współpracy regionalnej, w szczególności w zakresie sieci przesyłowych energii morskiej i transgranicznych projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych. Komisja opracuje wytyczne dotyczące analizy kosztów i korzyści oraz podziału kosztów w celu zwiększenia pewności inwestorów i zapewnienia regionalnego podejścia do planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Musi to być zgodne z innymi rodzajami działalności gospodarczej w sektorze morskim, a także z celami środowiskowymi i celami w zakresie ochrony przyrody i odbudowy w środowisku morskim. Komisja zajmie się również rolą portów jako kluczowego elementu łańcucha dostaw energii z morskich źródeł odnawialnych, w tym dzięki badaniu zdolności portów do wspierania szybkiego rozwoju morskiej energii wiatrowej poprzez mapowanie, kategoryzację i priorytetowe traktowanie potrzeb w zakresie infrastruktury portowej związanych z inwestycjami w zakresie morskiej energii wiatrowej.

W jaki sposób plan działania poprawi dostęp sektora do finansowania?

Trudne ogólne warunki inflacyjne i stopy procentowe, mające szczególny wpływ na sektor surowców, a także częste udzielanie gwarancji z góry w celu zabezpieczenia umów pogarszają zdolność sektora produkcji energii wiatrowej do uzyskania dostępu do finansowania na atrakcyjnych warunkach.

Aby rozwiązać ten problem, Komisja ułatwi dostęp do unijnego finansowania dla tego sektora, w tym poprzez rozszerzenie możliwości wspierania produkcji energii wiatrowej w ramach funduszu innowacyjnego dzięki zmienionemu strategicznemu planowi w dziedzinie technologii energetycznych, a także za pośrednictwem nowo utworzonej Platformy na rzecz technologii strategicznych dla Europy (STEP). W odniesieniu do funduszu innowacyjnego w najbliższym zaproszeniu do składania wniosków Komisja podwoi budżet przeznaczony na finansowanie projektów w zakresie produkcji czystych technologii do 1,4 mld euro, w tym projektów dotyczących produkcji turbin wiatrowych i ich komponentów.

Po drugie, do końca roku Europejski Bank Inwestycyjny wdroży specjalny mechanizm gwarancji w przypadku zaangażowania kredytowego banków komercyjnych na rzecz kluczowych dostawców sektora energii wiatrowej. Po trzecie, państwa członkowskie mogą w pełni wykorzystać możliwości w zakresie wspierania produkcji energii wiatrowej w UE, jakie dają tymczasowe ramy pomocy państwa w sytuacjach kryzysowych i w okresie transformacji.

Wreszcie Komisja wzmocni prowadzony dialog z zainteresowanymi stronami, w szczególności długoterminowymi inwestorami kapitałowymi, w kontekście dialogu między inwestorami w celu określenia rozwiązań zwiększających konkurencyjność unijnego przemysłu wiatrowego pod względem przyciągania inwestycji na całym świecie.

W jaki sposób Komisja zapewni funkcjonowanie sektora energii wiatrowej w uczciwym i konkurencyjnym środowisku międzynarodowym?

W ostatnich latach konkurencja w sektorze produkcji energii wiatrowej wzrosła na poziomie globalnym, w szczególności ze względu na rosnącą rolę chińskich przedsiębiorstw na rynku krajowym i globalnym. Aby presja konkurencji mogła przyczynić się do wzmocnienia europejskiego sektora energii wiatrowej, musi opierać się ona na równych warunkach działania.

Aby zapewnić funkcjonowanie sektora energii wiatrowej w uczciwym i konkurencyjnym środowisku międzynarodowym, Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi i przemysłem, w pełni wykorzysta dostępne jej narzędzia, w tym instrumenty ochrony handlu oraz instrument dotyczący udzielania zamówień międzynarodowych, aby zapewnić równe warunki działania i ułatwić unijnym producentom dostęp do rynków zagranicznych. W ścisłej współpracy z organami krajowymi Komisja zapewni również czujność wobec bezpośrednich inwestycji zagranicznych mogących zagrozić bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu.

Ponadto będziemy nadal wykorzystywać umowy handlowe do wzmacniania konkurencyjności unijnej energetyki wiatrowej i zwracać szczególną uwagę na potrzeby tego sektora w toczących się negocjacjach w sprawie nowych umów, promując jednocześnie przyjęcie unijnych i międzynarodowych norm dla tego sektora, w tym za pośrednictwem ustanowionego Forum Wysokiego Szczebla ds. Normalizacji Europejskiej. Normy są kluczowym instrumentem zapewniającym interoperacyjność, obniżającym koszty i przyspieszającym wprowadzanie na rynek technologii energii wiatrowej na lądzie i na morzu.

W jaki sposób Komisja może przyczynić się do zapewnienia sektorowi niezbędnej wykwalifikowanej siły roboczej?

W związku z przewidywanym wzrostem wykorzystania energii wiatrowej i odpowiednio zdolności produkcyjnych w Europie musimy zadbać o to, by w UE dostępna była wystarczająca liczba pracowników i by posiadali oni odpowiednie umiejętności. W ciągu ostatnich dwóch lat Komisja wsparła tworzenie partnerstw na rzecz umiejętności na dużą skalę w ekosystemie sektora energii odnawialnej w ramach paktu na rzecz umiejętności. Komisja zachęca te partnerstwa do opracowywania projektów wspierających rozwój umiejętności w sektorze energii odnawialnej. Będzie to uzupełnieniem wniosku dotyczącego ustanowienia specjalnych programów szkoleniowych za pośrednictwem akademii przemysłu neutralnego emisyjnie, co stanowi część aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie omawianego obecnie przez współprawodawców.

Jaką rolę odgrywa energia z morskich źródeł odnawialnych w osiąganiu celów klimatycznych UE i w jaki sposób Komisja zamierza ją wzmocnić?

Morskie odnawialne źródła energii będą miały kluczowe znaczenie dla osiągnięcia naszych celów w zakresie klimatu i energii na lata 2030 i 2050, a także dla zmniejszenia zależności od importowanych paliw kopalnych. Większość dodatkowych mocy będzie pochodzić z energii wiatrowej, ale oczekujemy również, że do 2030 r. zainstalowana moc wytwórcza energii oceanicznej osiągnie 1 GW.

Na początku tego roku państwa UE uzgodniły nowe długoterminowe cele dotyczące wykorzystania energii z morskich źródeł odnawialnych, przy czym do 2030 r. ogólnym celem jest osiągnięcie 111 GW mocy wytwórczych, czyli prawie dwa razy więcej niż cel wynoszący co najmniej 60 GW określony w unijnej strategii na rzecz energii z morskich źródeł odnawialnych z 2020 r. Do 2050 r. należy zainstalować ponad 300 GW mocy z morskich odnawialnych źródeł energii. Aby osiągnąć te cele, należy znacznie przyspieszyć wdrażanie morskich odnawialnych źródeł energii: z 1,2 GW zainstalowanych w 2022 r. do średnio 12 GW instalowanych rocznie do 2030 r., czyli dziesięć razy więcej.

W związku z tym Komisja intensyfikuje działania mające wesprzeć realizację celów przewidzianych dla tego sektora. Przede wszystkim będzie ona wspierać współpracę regionalną w zakresie infrastruktury i planowania przestrzennego obszarów morskich, w tym poprzez publikowanie aukcji energii z morskich źródeł odnawialnych, oraz zapewnienie wytycznych dotyczących szczegółowej analizy kosztów i korzyści oraz podziału kosztów projektów dotyczących sieci przesyłowych energii morskiej. Wzmocni również wsparcie dla organów krajowych we wdrażaniu zaktualizowanych przepisów dotyczących wydawania zezwoleń na podstawie rozporządzenia TEN-E i dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, a także spróbuje zmobilizować państwa członkowskie do realizacji regionalnych planów nadzoru infrastruktury morskiej w kontekście naszych wysiłków na rzecz wzmocnienia odporności krytycznej infrastruktury energetycznej.

Więcej informacji:

Komunikat prasowy

Zestawienie informacji